Artikelen & interviews

Inzichten door de jaren heen

Op deze pagina vind je een selectie van mijn artikelen, presentaties en interviews – overzichtelijk gerangschikt op jaartal. Je kunt ze vrij lezen, bekijken of downloaden. Lukt het downloaden niet? Laat het me weten, ik help je graag verder.

De onderwerpen lopen uiteen van pijnbehandeling en palliatieve zorg tot medische ethiek en de verhouding tussen geloof en geneeskunde – van een vroeg artikel in Medisch Contact uit 1983 tot recente bijdragen. Thema’s als euthanasie, palliatieve sedatie en voltooid leven komen regelmatig terug.

Meest gelezen: het essay Palliatieve zorg verdient beter (Trouw, 2015) en het radio-interview Euthanasie en de rol van de arts (EO, 2011).

Nieuws items

2025

Artikelen en interviews uit 2025
TitelBron & datum
Van geloofsreis tot zorg bij het levenseinde

Interview bij Kerk in de huiskamer

Ik sprak in de radiostudio met Martin van Beelen van Evangelische gemeente De Driehoek. In het eerste kwartier vertel ik over mijn christen worden als 20-jarige student en over mijn werk indertijd in China. En in het tweede kwartier over palliatieve zorg en hoe goede zorg rond het levenseinden vorm te geven.

Evangelische gemeente De Driehoek
Kerk in de huiskamer
30 nov 2025
Voor de rubriek meditatief in het kwartaalblad IDDG van CMF Nederland schreef ik in 2025 over twee ervaringen als pijnarts: de eerste over een ontmoeting op de pijnpoli met een 76-jarige man met een korte levensverwachting; de tweede over een vrouw met veel pijn op een brancard. CMF Nederland
IDDG sep/dec
De 3 B’s van pijn bij kanker: begrijpen, behandelen en begeleiden

Artikel en e-learning in het vakblad PiL van Prelum; praktijkgerichte, geaccrediteerde nascholing voor de eerste lijn.

PiL (Prelum)
1 okt 2025
Rekenkamer vergoelijkt falen van GRJR

De GRJR behartigt de jeugdhulp voor 13 gemeenten, waaronder Lansingerland. De Rekenkamer deed onderzoek naar het functioneren ervan. Over dit onderzoek sprak ik met Marc de Boer in zijn radioprogramma (41 minuten). Daarbij werden harde noten gekraakt.

RTV Lansingerland
11 jul 2025
Recht doen in moeilijke tijden

Vertrouwen in de overheid brokkelt af. Mensen haken af, voelen zich niet gehoord of zijn boos op de politiek. En als vertrouwen verdwijnt, wat blijft er dan nog over van democratie? In dit artikel sta ik stil bij goed bestuur en de rechtsstaat. Wat kunnen christenen doen als democratie onder druk staat?

Confessioneel Credo
16 mei 2025
Interview

In het kader van het thema kerk en politiek hield dr. Aaldert Gooijer, predikant in Berkel en Rodenrijs, een interview met Jan-Willem van den Beukel en Paul Lieverse, vertegenwoordigers van resp. het CDA en de ChristenUnie in de gemeenteraad van Lansingerland.

Confessioneel Credo
16 mei 2025

2024

TitelBron & datum
Doctors’ challenges in the Netherlands

Dit artikel schreef ik op uitnodiging.

CMF UK
Triple Helix
Winter 2024
De nacht in (12 minuten)

De nacht in is een serie programma’s van de christelijke tv-zender Family7 aan het eind van de avond.

Family7
De nacht in
8 okt 2024
Kan een baby of een ongeboren kind pijn voelen? (podcast 50 minuten)

In deze aflevering van De podcast van je leven ga ik in gesprek over de vraag of een baby en ook een ongeboren kindje pijn kan ervaren, en zo ja, vanaf welke zwangerschapsduur.

De podcast van je leven #2
26 jun 2024
Hooikoorts (radio-interview 10 minuten)

Het mooie weer is in aantocht, maar daar kijken mensen met hooikoorts soms wat anders tegenaan…

RTV Lansingerland
Het Magazine
5 apr 2024
Over Getsémané, naar aanleiding van Marcus 14 – overweging op Witte Donderdag in de Dorpskerk in Bleiswijk. Bleiswijk
28 mrt 2024

Chronische en neuropathische pijn

Deze geaccrediteerde nascholing schreef ik op uitnodiging voor apothekers en farmaceutisch consulenten (62 pagina’s, AccreDidact, 2024).

Chronische en neuropathische pijn
Kinkhoest (radio-interview 5 minuten)

Het aantal gevallen van kinkhoest neemt de afgelopen maand fors toe. Hoe komt dat? Waarom worden pasgeborenen hier al tegen ingeënt (als onderdeel van DKTP)? En wat is het nut van de 22 wekenprik?

RTV Lansingerland
Het Magazine
23 feb 2024

Pijn

Deze geaccrediteerde nascholing schreef ik op uitnodiging voor huisartsen (64 pagina’s, AccreDidact, 2024)

Pijn, nascholing
Jeugdzorg anno 2024 – bijdrage in raadscommissie op 18 januari 2024 webcast 4 minuten

Opnieuw agendeer ik namens de ChristenUnie het onderwerp jeugdzorg. Daarbij lanceer ik een 10 punten-plan.

Gemeenteraad
18 jan 2024
Paul Lieverse (ChristenUnie) vestigt wederom de aandacht op jeugdhulpDe Heraut over deze discussie:
Paul Lieverse (ChristenUnie) vraagt regelmatig aandacht voor de stand van zaken rondom jeugdhulp; tijdens de commissievergadering noemde hij het zelfs een hoofdpijndossier. Hij diende dit keer een bespreekstuk in om jeugdhulp anno 2024 en de inmenging van de gemeente hierin te bespreken.
De Heraut
26 jan 2024

2023

TitelBron & datum
Drie vaccinaties voor 60-plussers (radio-interview 11 minuten)

Een nieuwe ronde van coronavaccinaties, een pneumokokkenprik en de griepprik. Wat is het nut van al die vaccinaties?

RTV Lansingerland
Het Magazine
2 sep 2023

Pijn bij kanker – geaccrediteerde nascholing voor apothekers en farmaceutisch consulenten (70 pagina’s, AccreDidact, 2023)

Pijn bij kanker
HPV-vaccinatie (radio-interview 7 minuten)
Het HPV-virus kan men opdoen door seks. Dit virus maakt niet direct ziek; de eventuele gevolgen zijn er pas op langere termijn, maar dan zijn ze wel erg naar: kanker op heel vervelende plekken (geslachtsorganen, mond en keel).
RTV Lansingerland
Het Magazine
16 jun 2023
Europese Dag van de Beroerte (radio-interview 11 minuten)
Verschijnselen van een beroerte herkennen kan van levensbelang zijn. Snel (be)handelen kan onnodige schade voorkomen.
RTV Lansingerland
Het Magazine
5 mei 2023
Meer en meer palliatieve sedatie, terecht?, samen met Theo Boer, medisch ethicus (20 minuten)
Bewusteloos maken in de stervensfase kan een nuttige tool bij sommige situaties zijn maar moet vanwege het ingrijpende karakter een allerlaatste noodgreep zijn.
Family7
Uitgelicht
11 apr 2023
Met pensioen. Je roeping voorbij?
De midlife-fase kan verlicht worden door cynisme tegen te gaan. Zoek tegengif!
CMF Nederland
maart 2023
Ik ben voor een getrapt tarief voor waterverbruik door huishoudens
Anders dan voor luxe verbruik moet water voor drinken, koken en bezigheden die de hygiëne raken, voor huishoudens goedkoop blijven.
Nederlands Dagblad
23 mrt 2023

Tijdens het minisymposium Gender en geloof van de SGP-afdeling Tholen besprak ik de medische aspecten van genderdysforie onder de titel De arts als ingenieur van de gewenste identiteit.

Sint-Maartensdijk
3 mrt 2023
Ik ben voor een apk van woningen
Naast het tijdig opsporen van risicovolle gebreken biedt een verplichte tienjaarlijkse apk voor oudere woningen bovenal bescherming van huurders tegen nalatige of malafide verhuurders die niet alleen te hoge huurprijzen vragen maar ook nog eens onverantwoord bezuinigen op onderhoud.
Nederlands Dagblad
9 feb 2023
De Kankeratlas

Gesprek in de radiostudio over de Kankeratlas en wat dat voor Lansingerland betekent (10 minuten)

RTV Lansingerland
Het Magazine
20 jan 2023

2022

TitelBron & datum
Ik ben voor goede voornemens
Zorg dat je motivatie van binnenuit komt. En verder: Gewoon beginnen en je door de eerste prille resultaten laten stimuleren om door te gaan.
Nederlands Dagblad
29 dec 2022
Homeopathische middelen moeten niet langer uitgestald worden in de openbare apotheek
Homeopathische middelen in het zicht uitstallen naast erkende middelen zoals pijnstillers, hoestmiddelen en middelen voor maag- en darmaandoeningen suggereert een vergelijkbaar niveau van bewezen effect. Terecht?
Nederlands Dagblad
17 nov 2022
Verplicht medisch specialisten in loondienst te gaan
Werken in loondienst maakt minder vatbaar voor perverse productieprikkels.
Nederlands Dagblad
6 okt 2022
Integraal Zorgakkoord

Het Integraal Zorgakkoord is ondertekend door de meeste zorgorganisaties, maar (nog) niet door de huisartsenbranche, tv-interview 10 minuten.

Family7Uitgelicht
19 sep 2022
Stop met onzinnige zorg door de huisarts
Huisartsen hebben het druk. Dat drukte samenhangt met onzinnige zorg, maakt het extra zwaar. Onzinnige zorg verdringt bovendien goede zorg.
Nederlands Dagblad
14 jul 2022
Het gevecht gaat beginnen

Dit hoofdstuk schreef ik voor Als kanker je raakt. Dit is de in 2022 herziene 6e druk bij Uitgeverij Van Wijnen.

Zelfs mét al het vernuft van operaties, bestraling en chemotherapie blijft herstel van een ziekte een wonder in Gods hand.
Als kanker je raakt
Kweken van embryo’s moet verboden blijven
Het kweken van menselijke embryo’s om ermee te experimenteren leidt onherroepelijk tot het doden ervan. Hiertegen bestaan religieuze en niet-religieuze bezwaren.
Nederlands Dagblad
2 jun 2022
Apenpokken

Wat is het, hoe verspreidt het virus zich, waarom heeft het van het RIVM de A-status gekregen, en waarom drie weken quarantaine; tv-interview 3,5 minuten.

Family7
Uitgelicht
23 mei 2022
Praten over sterven kan zieke opluchten – interview door Robert van der Stelt
De kankerpatiënt bij wie geen genezende behandelingen meer mogelijk zijn, wordt ten onrechte vaak gezien als uitbehandeld. Euthanasie is dan vaak de optie die overwogen wordt in seculiere kring. Er zijn dan echter nog zoveel palliatieve behandelingen mogelijk.
Reformatorisch Dagblad
26 apr 2022
Zing op Goede Vrijdag O hoofd vol bloed en wonden
Deze emoties en de indringende melodie resoneren in menig hart; gelovig of niet.
Nederlands Dagblad
14 apr 2022
Wees open over zelfmoord
Openheid erover vermindert het isolement en het verdriet. Tijdige hulp kan zelfdodingen voorkomen.
Nederlands Dagblad
20 jan 2022

2021

TitelBron & datum
Midden in het leven

Wat kunnen we verwachten van een ziekenhuisopname en van reanimatie?, tv-interview 30 minuten.

Family7Uitgelicht
24 nov 2021
Het kinderleven

Behandelen van jonge kinderen en kindereuthanasie, tv-interview 30 minuten

Family7
Uitgelicht
17 nov 2021
Houd een leeftijdsgrens van 18 jaar aan bij genderbehandelingen
Hormonale en chirurgische geslachtsverandering heeft heel soms een positief effect. Maar lichamelijke complicaties en psychische problematiek treden vaak op.
Nederlands Dagblad
28 okt 2021
Behandel een voltooid leven-regeling in de Tweede Kamer
De vele argumenten tégen zullen luider klinken en meer gehoor krijgen bij een open discussie hierover.
Nederlands Dagblad
24 jun 2021
Leven met pijn
door Fija Nijenhuis
Vooral als de bron van pijn moeilijk te achterhalen is, kunnen mensen makkelijk terechtkomen in een vicieuze cirkel van allerlei mechanische pijnbehandelingen.
Reformatorisch Dagblad
RD Magazine
5 jun 2021
Bloed zweten

In Lucas 22 lezen we over het gebed en de doodsangst van Jezus. We lezen dat zijn zweet viel in grote druppels als bloed. Was hier werkelijk sprake van bloeddruppels en is daar een medische verklaring voor? tv 5 minuten


Family7
’t Weten waard
6 apr 2021

2020

TitelBron & datum
Geef een fooi aan de pakketbezorger
Waardering voor de inzet mag getoond worden – door een bescheiden fooi en een vriendelijk woord.
Nederlands Dagblad
31 dec 2020
Eén op de vier jonge artsen denkt aan stoppen met de opleiding

Gesprek met Marien Korterink bij Groot Nieuws Radio op 11 december 2020, radio-interview 6 minuten

Groot Nieuws Radio
Roep een jaarlijkse Week van de Dood uit
Stilstaan bij de eigen sterfelijkheid helpt bewuster te leven.
Nederlands Dagblad
19 nov 2020
Overweeg een vaste financiële beloning van lifeguards Nederlands Dagblad
20 aug 2020
Geef ook aandacht aan orgaandonatie vóór het overlijden Nederlands Dagblad
9 jul 2020
Roeping

Interview bij gelegenheid van mijn afscheid van het bestuur van CMF Nederland. Aardig om dit te leggen naast het interview bij mijn aantreden als voorzitter van de vereniging in 2009.

Geroepen zijn is niet alleen uitgenodigd zijn, alsof het gaat om een feest, maar ook aangesteld zijn, opgeroepen!
CMF Nederland
juni 2020
Arbeidsmigranten verdienen betere behandeling Nederlands Dagblad
28 mei 2020
Euthanasie bij voltooid leven

tv interview 10 minuten

Family7
Uitgelicht
11 feb 2020

2019

TitelBron & datum
Andries, 2019

Over het onderwerp pijn, lijden, geloof en euthanasie ging ik in gesprek met Andries Knevel (26 minuten)
Klik op de foto.

EO
tv-programma Andries in 2019.
Een pijnstillerscrisis? – door Auke van Eijsden
Dat oxycodon geregeld wordt misbruikt, komt door een weeffout in de gezondheidszorg.
Nederlands Dagblad
9 feb 2019
Ik wil juist wakker blijven

Dit interview door Reinald Molenaar verscheen in EO’s magazine Visie van januari 2019

Visie

2018

TitelBron & datum
Waarom voel je pijn?

In Bram vraagt, een rubriek voor kinderen vanaf acht jaar (Nederlands Dagblad, 2018).

Niemand vindt pijn leuk.
Het is enorm vervelend om pijn te hebben.
Je kunt dan aan niks anders denken...
Waarom voel je pijn?
Nederlands Dagblad
10 mrt 2018

2016

TitelBron & datum
Het medische antwoord op lijden

Dit hoofdstuk in Lijden en volhouden schreef ik samen met Theo Boer en Dick Mul. Het verscheen als nr. 19 in de Lindeboomreeks, Buijten & Schipperheijn, 2016.

Lijden en volhouden

Pijn bij kanker – geaccrediteerde nascholing voor apothekers (AccreDidact, 2016)

Pijn bij kanker

Pijn en pijnbehandeling – geaccrediteerde nascholing voor huisartsen (AccreDidact, 2016)

Pijn en pijnbehandeling
Steeds meer opties om lijden te verlichten Reformatorisch Dagblad
6 okt 2016
Niet bang voor de dood – interview door Huib de Vries Reformatorisch Dagblad
29 apr 2016

2015

TitelBron & datum
Het gevecht gaat beginnen

Dit hoofdstuk schreef ik voor Als kanker je raakt, Uitgever Van Wijnen, 2015.
In 2022 verscheen hiervan een 6e druk als herziene uitgave.

Als kanker je raakt
Lijden van een zorgverlener Reformatorisch Dagblad
9 mei 2015
Wijsheid in de spreekkamer – door Aaldert van Soest Nederlands Dagblad
28 feb 2015
Palliatieve zorg verdient beter
In een cultuur waarin levensbeëindiging op verzoek alledaags is, wordt een palliatieve aanpak van problemen overbodig. Of onnodig duur.
Trouw
11 jan 2015

2012 en vroeger

TitelBron & datum
Palliatieve sedatie: een verwarrend begrip Pallium 2012, 14(3):6-17
Mein Tod gehört mir – Die Niederlande und die Sterbehilfe (7 minuten, vanaf 35') Deutschlandfunk
17 mrt 2012
Euthanasie en de rol van de arts – radio-interview door Andries Knevel 28 minuten. De hoofdpunten vind je in deze samenvatting. EO
Andries Radio
15 okt 2011
Klaar met leven: geen medische diagnose TGE 2011, 21(2):40-42
Ontvoering in Jemen – tv-interview door Andries Knevel Door de wereld, 2010

Als woordvoerder van de humanitaire organisatie Worldwide Services vertel ik over de vermissing van werkers in Jemen. 6,5 minuten

EO
Door de wereld
30 okt 2010
Palliatieve sedatie: een glijdende schaal Medisch Contact 2009, 64(45):1881-1883
Genezende handen

Interview door Wim Althuis voor Bidden met open handen (Medema, 2007).

Bidden met open handen

Voor Dood gewoon? schreef ik twee hoofdstukken:

2. Een medisch perspectief
6. Palliatieve zorg – een ander perspectief

Verschenen als nr. 15 in de Lindeboomreeks, Buijten & Schipperheijn, 2005.

Dood gewoon?
Veel pijn, en morfine helpt niet – deel 2 Pallium 2004, feb/mrt
Veel pijn, en morfine helpt niet – deel 1 Pallium 2003, nov/dec
Ketamine bij de behandeling van pijn bij kanker NPTZ 2003, 4(3):55-58
Gabapentine bij de behandeling van pijn bij kanker NPTZ 2003, 4(2):25-28
Sterven kost tijd Medisch Contact 2003, 58(22):910-911
Wantrouwen tegen de spuit – door Wim van Hengel
Om verwarring rond het doel van sedatie in de palliatieve zorg te voorkomen, is goede uitleg heel belangrijk. Goede communicatie is een proces. Meerdere gesprekjes zijn vaak nodig om dingen toe te lichten of om vragen te beantwoorden.
Reformatorisch Dagblad
11 mrt 2003

Voor Christelijke oriëntatie in medisch-ethische onderwerpen schreef ik drie hoofdstukken:

5. Levensbeëindiging en zorg voor stervenden
9. Alternatieve geneeswijzen
10. Rechten van patiënten in de Nederlandse wetgeving

Verschenen als nr. 13 in de Lindeboomreeks, Buijten & Schipperheijn, 2003.

Christelijke oriëntatie
Neppers helpen echt – door Paul van Laere Algemeen Dagblad
24 jan 2003
Bedwelming, boze geesten en bedrog

In: Niet te geloven?! (Kok, 2001).

Aan het feit dat er een bovennatuurlijke wereld is, heb ik al vanaf jonge leeftijd nooit hoeven twijfelen.
Niet te geloven?!
Zonder pijn?
Er moet voorkomen worden dat de patiënt het gevoel krijgt dat hij de controle over zijn situatie verliest.
Tijdschrift voor Huisartsgeneeskunde
1999, 16(12):635-638
Gedachten over pijn, lijden en God

In: Christendom Onwijs?! (Kok, 1996).

Pijn kan maken dat iemand wanhopig wordt, of angstig, of boos, of eenzaam. Pijn gaat dan over in lijden.
Christendom Onwijs?!
Helpen, daar heb ik voor geleerd – door Jan van Klinken
Ik ben om bijbelse, ethische en medische redenen tegen euthanasie. Maar ik benader de zaak liever van de andere kant: ik ben ergens vóór.
Reformatorisch Dagblad
29 mei 1993

Andere oude artikelen in medische vakbladen waarvan ik medeauteur ben:

  • Wendy Oldenmenger et al. To be in pain (or not): a computer enables outpatients to inform their physician. Ann Oncol. 2016 Sep;27(9):1776-81. DOI: 10.1093/annonc/mdw250.
  • Wendy Oldenmenger et al. Efficacy of opioid rotation to continuous parenteral hydromorphone in advanced cancer patients failing on other opioids. Support Care Cancer. 2012 Aug;20(8):1639-47. DOI: 10.1007/s00520-011-1254-1.
  • Astrid Oosten et al. Higher doses of opioids in patients who need palliative sedation prior to death: cause or consequence? Eur J Cancer. 2011 Oct;47(15):2341-6. DOI: 10.1016/j.ejca.2011.06.057.
  • Wendy Oldenmenger et al. Effectiveness of continuous parenteral hydromorphone in advanced cancer patients. Poster, 2008.
  • Lia van Zuylen et al. Evaluation of the use of terminal sedation on a Dutch unit for palliative care. Poster, 2005.
  • Donat Spahn et al. Use of perflubron emulsion to decrease allogeneic blood transfusion in high-blood-loss non-cardiac surgery: results of a European phase 3 study. Anesthesiology. 2002 Dec;97(6):1338-49. DOI: 10.1097/00000542-200212000-00004.
  • Roelien Enting et al. Nitrous oxide is not beneficial for breakthrough cancer pain. Palliat Med. 2002 May;16(3):257-9. DOI: 10.1191/0269216302pm546xx.
  • Roelien Enting et al. Behandeling van pijn bij kanker met systemisch toegediende opioïden. Ned Tijdschr Geneeskd. 2001 May 19;145(20):950-4.
  • Peter de Jong et al. Articaïne met natriumbisulfiet: een potentieel gevaar? Ned Tijdschr Anesthesiol. 1989 Dec;2:28-9.
  • Jan van Egmond et al. The selection of anesthesia induction agents with respect to intubation induced bradycardia. Acta Anaesthesiol Belg. 1986;37(2):121-6.
Resuscitatie – naar een zinvolle inzet van defibrillatoren

Jeugdsentiment om dit artikel terug te zien.

Op alle plaatsen waar het medisch handelen ventrikelfibrilleren kan veroorzaken, moet een defibrillator in de buurt zijn.
Medisch Contact 1983, 38(30):935-937